SÖNDÜRME MADDELERİ VE YÖNTEMLERİ

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek

SÖNDÜRME MADDELERİ VE YÖNTEMLERİ

Mesaj  dogan aksut Bir Perş. Kas. 29, 2007 11:10 am

SÖNDÜRME MADDELERİ VE YÖNTEMLERİ


SÖNDÜRME MADDELERİ

Yangını durdurma ve duraklatma işlemine Söndürme denir. Bu işlemi yaparken kullanılan maddelere de Söndürme Maddeleri denir. Söndürme maddelerinin en önemli özelliği söndürme efekti de denilen söndürme etkisidir. Söndürme etkisi; Soğutma, boğma veya engelleme yolu ile olur. Bunun yanı sıra ekonomik olup olmadıkları da çok önemlidir. Ayrıca kullanılan söndürücü malzemenin vereceği zararlarda bizim müdahalemizde seçici olmamızı zorunlu kılmaktadır.

Söndürme Maddeleri:
1- Su
2- Köpük
3- Karbondioksit (CO2)
4- Kuru Kimyevi Toz (KKT)
5- Halon Gazları
6- D- Tozu

1- SU
Günümüzde, su en çok kullanılan söndürme maddesi olarak görülmektedir. Özel söndürme maddelerinin çok olmasına rağmen su her zaman ana söndürme maddesi olarak kalacaktır. Çünkü yangınların % 90’ı A Sınıfı yangınlardır.

Suyun söndürme etkisi yangın odağındaki ısıyı ortadan kaldırarak yani soğutarak olur.
Su, diğer yangın söndürme maddelerine görev daha avantajlı bir maddedir.

1) AVANTAJLARI
a) Su, yangın söndürme maddelerinin en ucuzudur.
b) Su, zehirleyici etkisi olmayan; kimyasal olarak nötr bir maddedir. Ne asittir, ne alkalindir.
c) Su; ahşap, kağıt, tekstil vs.. yangınlarında etkili bir söndürücüdür.
d) Su, düşük viskozitesinden dolayı çok akıcıdır; büyük uzaklıklara kolaylıkla taşınabilir, düşük basınçlarda toz haline getirilebilir.
e) Su, genelde kentlerde, sanayi bölgelerinde yeterli miktarda bulunur. Buna karşılık suyun bazı sakıncıları, dezavantajları vardır.

2) DEZAVANTAJLARI
a) O C’nın altında donan suyun kış aylarında akarsularından, göllerden, tedarik edilmesi zorlaşır.
b) Buz haline dönüşen suyun hacmi % 10 oranında artar, bundan dolayı içinde bulunduğu boruları (Hortum) patlatabilir.
c) Yeterli miktarda nem ile temas halindeki hububat yeşermeye, şişmeye başlar. Hububat silolarına giren su buzlanma durumundaki gibi hacmin artmasına siloların cidarlarının patlamasına neden olabilir.
d) Selüloz, kağıt, tekstil ürünleri vs. çok miktarda su emebilir. Suyla söndürme sırasında artan ağırlıkları nedeniyle üzerinde bulundukları rafların, hatta döşemelerin çökmesine neden olabilir.
e) Su nedeniyle bir çok madde yumuşar, erir; böylelikle kısmen veya tamamen değerini kaybeder.
f) Potasyum, kalsiyum, magnezyum, sodyumla suyun temasındaki kimyasal tepkimeler, yüksek sıcaklıklarda, hidrojen oluşmasına, dolayısıyla patlamalara neden olur. 1500 C’nın üzerindeki sıcaklıklarda su parçalanır. (Örneğin, Sıvı halindeki metallerle temasında), hidrojen ile oksijen ortaya çıkar. Bu da, patlayıcı gazların oluşmasını kolaylaştırır.




g) Suyun kalsiyum karbür ile birleşmesi sonucu asetilen meydana çıkar.
h) Kapalı ortamda karlaşmış karbonun sulanması, karbonmonoksit ile hidrojen gazları ortaya çıktığından dolayı çok tehlikelidir.
i) İnşaat sektöründe ayrıca gübre olarak kullanılan sönmemiş kireç yanmaz malzeme olmasına rağmen, suyla temasında yüksek miktarda ısı çıkartır; sıcaklık 400 C’ye kadar yükselebilir, yakınında yer alan yanabilen maddelerin alevlenmesine neden olabilir.
j) Alevlenmiş gazların söndürülmesinde su faydasızdır.
k) İçinde mineraller bulunan içme suyu, az da olsa iletkendir. Dolayısı ile, yüksek gerilim bulunan yerlerde, kısa mesafelerden, yoğun su ile müdahale edilmesi çok tehlikelidir.

Pülverize olarak verilen suyun daha etkili söndürücü olması dolayısıyla küçük damlacıklar halinde yanıcı maddenin üzerine fışkırtılan sular daha etkin olmasını sağlamak amacıyla bazı katkı malzemeleri ile güçlendirilme yoluna gidilir.

Su yangınla mücadelede temel madde olduğundan itfaiyenin müdahale edeceği yerlerde yeterli miktarda bulması elzemdir. Ülkemiz şartlarında bu her zaman mümkün olmamaktadır. Dolayısı ile sanayi tesislerinde, büyük iş merkezlerinde otellerde, hastanelerde, okullarda, sitelerde, yerleşim birimlerinde vs. şehir suyuna ek olarak sadece yangınla mücadelede kullanılmak üzere rezerv su deposunun bulunması özellikle istenmektedir.

2- KÖPÜK

Sıvı madde yangınlarının en ideal söndürme maddesidir. Köpük; deterjan-basınçlı su+hava karışımından mekanik olarak elde edilen, yağ veya sudan daha düşük yoğunlukta, düşey ve yatay yüzeylere kuvvetlere yapışabilen, yanan sıvanın üzerinde bir örtü meydana getirerek havanın içeri girmesini, patlayabilen gazların dışarı çıkmasını önleyen, bu özelliklerini uzun süre devam ettirebilen, küçük kabarcıklardan meydana gelen kararlı bir kütledir.

Suya katılması gereken deterjanın (Köpük konsantresi) % olarak oranına Karışım oranı denir. Bu oran genellikle %1 - % 6 arasında değişmektedir.

B Sınıfı yangınlarına müdahale etmenin 4 temel yöntemi vardır:
Yanan bir sıvıya köpük uygulandığında;
1- Köpük yanan maddeyi kapladığında hava ve ısı ile temasını keser böylece yanan madde tutuşmaz. Ortamda oksijen olmadığından ısı yanan maddeye ulaşsa bile yanma olmaz.
2- Köpük yanan maddeyi bastırır. Yanıcı sıvılar oda sıcaklığında bile buharlaşabilirler. Sıvının yüzeyinden yukarı doğru çıkan buhar ısı kaynağının yanan maddeye daha kolay ulaşmasını sağlar. Yanan sıvıya uygulanan köpük sıvının tüm yüzeyine dağılarak buharlaşmayı önler.
3- Köpük yanıcıyı ateşten ayırır. Yanan sıvının üzerine uygulanan köpük yanan maddenin ısı kaynağı ile temasını keser. Ayırma yanıcıyı ve ısıyı saf dışı bırakır.
4- Köpük yanan maddeyi soğutur. Köpük temel olarak sudan meydana geldiği için sıcaklığının düşmesine neden olur.

DETERJAN TÜRLERİ
Kullanım alanlarına ve yapılarına göre şöyle sınıflandırabiliriz.

A) Proteinli Deterjan (P) : Yüksek molekül ağırlığına sahip doğal protein polymerleridir. Doğal proteinli maddelerin hidrolize edilmesi ve bozulmayı, parçalanmayı önleyici katkıların ilavesi ile elde edilir. Bunlar uzun mesafeye atılabilen köpüklerdir.

Avantajları:
- Geri alev alma mukavemeti yüksektir.
- Radyasyon ısısına karşı çok mukavimdirler.
- Köpükleri çok yüksek stabiliteye sahiptir.
- Adnezyonları çok iyidir.
Proteinli deterjandan uzak mesafelere atılabilen düşük genleşmeli köpükler (Ağır köpük) el edildiğinden su ile söndürülmesi mümkün olmayan petrol ürünleri ve hidro karbon yangınlarına karşı bilhassa tercih edilirler.





% 3 ve % 6 oranlarında imal edilmektedirler. % 3 kullanım oranlı bir protein deterjanı demek 3 litre protein deterjanı 97 litre su ile hacimsel olarak karıştırılarak püskürtülecek demektir. Bunun için sistemde mevcut melanjörün ayarını 3’e getirmek yeterlidir.

Proteinli deterjanlar B sınıfı yangınlar içersinde kabul edilen benzin, jet yakıtı, mazot, gaz yagı, fuel-oil gibi akaryakıtlar ile hexane naphtha, ham petrol vs yangınlarında kullanılırlar.

B) Fluoro Protein Deterjan: Proteinli deterjanın etkinliğini daha da arttırmak amacıyla bünyelerine yüzeysel aktiviteli flouro karbon maddeler bağlamak suretiyle elde edilen deterjanlardır. Fluoro protein deterjanı düşük genleşmeli köpük üretimine elverişlidir. Etkinlikleri proteinli deterjandan daha fazladır. Söndürme süreleri daha kısadır. Fluoro karbon maddesinin sağladığı su filmi üzerinde köpük tabakası suretle yayılarak yangının kısa zamanda sönmesini sağlar. % 3 ve % 6 kullanım oranlarında imal edilirler. Uzak mesafeye atılabildiği gibi enjeksiyon sistemi ile de akaryakıt depolama tanklarının altında verilebilirler. Her iki tip deterjan da kuru kimyevi tozlar ile uyum sağlarlar. Deniz su ve tasfiye görmüş sular ile kullanılabilme imkanı vardır.

C) Sentetik Deterjan: (Genleşme Oranı Yüksek): Sentetik Deterjanlar çok maksatlı deterjanlar olup ağır, orta ve hafif köpük üretimini mümkün kılarlar. Ağır köpük lansı kullanmak suretiyle ağır köpükler, orta köpük lansı kullanmak ile orta köpükler ve köpük jenaratörleri ile de yüksek genleşmeli hafif köpük üretebilir.

Hidrokarbon sülfattan esaslı olan bu tip köpükler A ve B sınıfı yangınlarda başarılı bir şekilde kullanılırlar. % 1.5, % 2.5 ve % 6 kullanım oranlı olarak üretilirler. Sentetik deterjanlar kuvvetli ıslatıcı güce sahip deterjanlardır. Bilhassa tekstil, kağıt ve ahşap gibi selüloz esaslı malzemelerin ıslatılması, daha doğrusu bünyelerine suyun çabuk girmesini sağlamak amacı ile kullanılması bu tür katı yangınların söndürülmesinde çok önemlidir. Bilindiği gibi, selülöz bünyeli maddeler pamuk, iplik, kumaş, kağıt ve odun gibi malzemeler bünyelerine suyu çok zor çekerler, dolayısıyla yanan bu malzemelere su işlemeden evvel sentetik deterjanlı köpük bir müddet işlenmelidir.

Sentetik deterjanlar yüksek kabaran köpük üretimine elverişli olması nedeniyle ulaşılması mümkün olmayan bodrum katları, yer altı depoları, maden ocakları vs. gibi yerlerin köpük ile doldurularak;

- Soğutmak suretiyle,
- Boğmak suretiyle,
- Buharları seyreltmek suretiyle, oksijen konsantrasyonunu azaltarak söndürülmesini mümkün kılarlar.

D) AFFF (AQUA FİLM FORMİNG FOAM) Deterjanı: AFFF tip deterjanlar bünyelerinde yüksek konsantrasyonda fluoro ihtiva eden sentetik deterjanlardır. Düşük ve orta genleşmeli köpük üretimine elverişli olup, ihtiva ettikleri fluoro karbon sayesinde yakıt yüzeyi ile köpük tabanı arasında sulu film tabakası oluşturarak köpüğün süratle yayılmasını sağlamak suretiyle ani ve kati söndürme sağlarlar. AFFF tip köpüklerin gaz geçirgenlik mukavemeti yüksektir. AFFF tip deterjanlar söndürme gücü yüksek olan köpüklerdir. %1, %3 ve %6 kullanım oranlarında imal edilmektedirler. Alkoller hariç, bütün likit hidrokarbonların söndürülmesinde muvaffakiyetle kullanılırlar. Islatma güçlerinin yüksek olması selüloz esaslı (Pamuk, kağıt, ahşap vs.) A sınıfı yangınlarında söndürülmesinde kullanılmalarını mümkün kılar.

E) Alkol Tipi Deterjan: Su ile karışan ve genellikle çözücü olarak kullanılan “Polar” sıvılar bu tip köpükleri parçalar polar çözücülere örnek olarak alkol, aseton asetat, akrilonitril yapıda ve bunların karışımı olan boya tinerleri gibi kimyasallar sayılabilir. Bu maddelerin yangınında alkol tipi deterjan, kullanılır. Alkol tipi deterjan protein esaslı olup, yakıt yüzeyi ile köpük örtüsü koruyucu bir film tabaka meydana getiren katkı maddesi ilavesi ile imal edilmektedir. Alkol tipli deterjan kullanılması özel bir dikkat ister. Çünkü su ile karıştırıldıktan hemen sonra kullanılması gerekir.

dogan aksut

Mesaj Sayısı: 68
Kayıt tarihi: 26/11/07

Kullanıcı profilini gör

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön

- Similar topics

Bu forumun müsaadesi var:
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz