YANGINGÜVENLİĞİ DERSLERİ 1

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek

YANGINGÜVENLİĞİ DERSLERİ 1

Mesaj  dogan aksut Bir Çarş. Kas. 28, 2007 4:38 pm

II. SÖNDÜRME MADDELERİ, CİHAZLARI ve KULLANMA TEKNİKLERİ:

Yanmayı meydana getiren unsurlardan en az bir tanesi safdışı edilerek söndürme gerçek-

leştirilir.



A. SÖNDÜRME YÖNTEMLERİ:

IFSTA (International Fire Service Training Association)'nm ESSENTIALS OF FİRE FIGHT-ING kitabında da belirtildiği şekliyle soğutma, boğma, yakıtı giderme ve zincirleme reaksiyonu engelleme olmak üzere dört temel söndürme yöntemi vardır.



Soğutma: Yanıcı maddeden ısı alınarak, sıcaklığını tutuşma derecesinin altına düşürmektir. Mesela yün'ün tutuşma sıcaklığı 600 °C dır. Yanmakta olan 'yün' 550 °C a soğutulduğunda söner.



Boğma: Oksijen konsantrasyonunu yanma için gerekli oranın altına indirmektir. Mesela otomatik CO2'Iİ söndürme sistemi dizayn edilirken ilgili hacimdeki dksijenin oranını % 15'e indirecek miktar hesaplanır. Oksijenin sıfırlanması gerekmez. Oksijen oranı % 16'nın altına azaltıldığında yangın sönecektir.



Yakıtı Giderme: Bazı yangınlarda eğer sirayet yoksa yakıt kaynağının gelişi kesilerek yangın etkin bir şekilde söndürülür. Fakat yapısal yangınlarında yakıtı giderme yöntemi etkin değildir. Yakıt kaynağının gelişini engellemek için sıvı ya da gaz akışı durdurulur. Mesela doğalgaz vanasının kapatılması ile yakıt gelişi kesilecektir. Ya da yanıcı maddenin yüzeyi kaplanılarak yanıcı buhar çıkışı engellenir. ABC tozu eriyerek katının gözeneklerini öter ve yanıcı gaz çıkışını engeller. AFFF tipi köpük boğma ve soğutmanın yanı sıra sıvı üzerinde su filmi oluşturarak yanıcı gazların buharlaş­masını engeller. Dolayısıyla yangın devam edemez. Ayrıca bazı söndürme maddeleri kimyasal ve fiziksel et-kilerle yanıcı maddenin tutuşma sıcaklığını yükselterek yanmaz hale getirmesi ile yangının devam etmesi engellenir. Mesela alkol yangınında su sıkılarak yapılan seyreltme yangının devam etmesini engelleyecektir.



Zincirleme Reaksiyonu Engelleme: Kuru kimyevi tozlar ve halojenli hidrokarbonlar gibi bazı söndürme maddeleri yanıcı madde ile ısı üretmeyen reaksiyonlar meydana getirerek, alev üreten kimyasal reaksiyonu keserler, alevlenmeyi durdururlar. Mesela halon gazı uygulandığında halojenlerle reaksiyon oluşur ve oksidasyon ani olarak durur.

Söndürme maddelerinden bazıları bu yöntemlerden sadece birini bazıları ise birkaçını bird­en kullanarak söndürme etkisi gösterirler.



A. SÖNDÜRME MADDELERİ VE KULLANIM ÖZELLİKLERİ:



Söndürme maddelerinin kullanılması, yanıcı maddenin türüne göre değişkenlik arz etmekte­dir. Yangınlarda başarılı olmanın en temel şartı uygun söndürme maddesi seçimine bağlıdır. Profesyonel şehir itfaiyeleri, işyerinin özel güvenlik veya itfai hizmetlerini sunan görevlilerine göre söndürme maddesi seçiminde daha fazla zorlanmaktadır. Müdahale edilen her yangın gerek yanıcı madde farklılıkları gerekse müdahale tekniği açısından bir diğeriyle farklı olmakta ve bu farklılıklarda kısa sürede olsa müdahaleden önce bir araştırma yapma ihtiyacı göstermektedir. (Yangın yükü, yanıcı madde cinsi, müdahale yöntemleri v.b )

Yangınlarda iyi araştırma yapılmadan seçilen söndürme maddesi bazen gereksiz zaman kayıplarına ve doğal olarak da yangının yayılmasına sebep olmakta, bazen de söndürme maddesinin israfına ve maddi açıdan kurumun zararına yol açmaktadır. (Örnek: Köpükle müdahale edip, daha sonra aynı bölgeye su kullanılması)



B. SÖNDÜRME MADDELERİNİN YANGIN TÜRLERİNE GÖRE KULLANIM ŞEMASI:



Su (H2O):

Su , günümüzde en çok kullanılan söndürme maddesi olarak görülmektedir. Özel söndürme maddelerinin çok çeşitli olmasına rağmen su her zaman ana söndürme maddesi olarak kalacaktır. Çünkü oluşan yangınların % 9O'ı A türü (Katı) yangınlardır.

Yangınla mücadelenin en önemli elemanlarından biri olan suyun söndürme özellikleri, avantajları, dezavantajları, konuyla ilgilenenler için önemlidir. Suyun söndürme etkisi yangının merkezindeki ısıyı ortadan kaldırarak yani soğutarak gerçekleşir.



Suyun Termik Emme Kapasitesi:

Bir kg suyu TC ısıtabilmek için 4.19 K j enerji gerekmektedir. Eklenen ısı miktarı artıkça, suyun sıcaklığı kaynama noktasına kadar lineer olarak yükselir. Kaynama noktasında­ki bir kg suyun, sıcaklık sabit kalması şartıyla, tamamen buharlaşması için fazladan 2257 Kj ısıya ihtiyaç vardır.

Atmosferik basınçta, oluşan buhar bulutunun kapladığı hacim yaklaşık 1700 litredir. Hacmin artışı yangın merkezine hava gelişini engeller, ama bu husus yalnızca alevli yangın­larda önem arz eder.

Suyun ısınması ile buharlaşması esasen yüzeyden, yani kondüksiyonla, konveksiyonla olduğundan suyun yüzeyi nedenli geniş ise, bu olgular o denli hızla gelişir. Bundan dolayı çok sayıda küçük damlacıkların söndürücü etkisi yoğun halde boşalan suyun etkisinden daha fazladır. Ayrıca yangın merkezinin küçük damlacıklarla ıslatılması esnasında etrafa sıçrayan su , yangının o bölgelere kolayca yayılmamasını sağlar. Suyun, diğer söndürme maddelerine göre avantajları ve dezavantajları vardır.



Suyun Avantajları:

1. Su, yangın söndürme maddelerinin en ucuz olanıdır.

2. Su, zehirleyici olmayan , kimyasal olarak nötr bir maddedir.

3. Su, ahşap, tekstil, kağıt vs. yangınlarında etkili bir söndürme maddesidir.

4. Su, vizkozitesi düşük olduğundan çok akıcıdır. Bu özelliği dolayısıyla büyük uzaklık­lara kolaylıkla atılabilir.

5. Su, genelde kentlerde, sanayi bölgelerinde yeterli miktarlarda bulunur.



Suyun Dezavantajları;

1. Su , 0 °C nin altında donma özelliğinden dolayı kış aylarında akarsulardan, göller­den temin edilmesi zorlaşır.

2. Buz haline dönüşen suyun hacmi % 10 oranında artış gösterdiğinden içinde bulun­duğu malzemeleri (Boruları, hortumları) patlatabilir.

3. Yeterli miktarda nem ile temas halindeki hububat yeşermeye, şişmeye başlar hubu­bat silolarına giren su , buzlanma durumundaki gibi hacmin artmasına siloların cidar­larının patlamasına neden olabilir.

4. Selüloz, kağıt, tekstil ürünleri vs. çok miktarda su emebilir. Suyla söndürme sırasın­da artan ağırlıklar nedeniyle üzerinde bulundukları rafların, hatta döşemelerin çökme­sine neden olabilir.

5. Su nedeniyle birçok madde özelliğini kısmen veya tamamen kaybeder.

6. Suyun kalsiyum karbür ile birleşmesi sonucu asetilen açığa çıkar.

7. Potasyum, kalsiyum , magnezyum, sodyumla suyun temasındaki kimyasal tepkimel­er, yüksek sıcaklıklarda, hidrojen oluşmasına , dolayısıyla patlamalara neden olur . 1500°C - 2000°C üzerindeki sıcaklıklarda su parçalanır (Sıvı haldeki metallerle birleşince), hidrojen ile oksijen açığa çıkar. Bu da patlayıcı gazların oluşmasını kolaylaştırır.

8. Kapalı ortamda korlaşmış karbonun sulanması, karbonmonoksit ile hidrojen gazları ortaya çıkacağından dolayı çok tehlikelidir.

9. inşaat sektöründe ayrıca gübre olarak kullanılan sönmemiş kireç yanmaz malzeme olmasına rağmen, suyla birleşmesinde yüksek miktarda ısı çıkartır, sıcaklık 400 °C ye kadar yükselebilir, yakınında yer alabilen maddelerin alevlenmesine sebep olur.

10. Su da erimeyen yanıcı sıvıların örneğin yağların, solventlerin veya tuz banyolarının su ile söndürülmesi durumunda alevlenmiş, sıcaklığı yüksek değere ulaşmış sıvıların üzerine düşen su tanecikleri aniden buharlaşmakta, hacimleri 2000 misli artmaktadır. Oluşan köpükler nedeni ile sıvının taşması , alevlenen yüzeyin artması, hatta alevli sıvıdan patlayan parçacıkların civara zarar vermesi olasıdır.

11. Alevlenmiş gazların söndürülmesinde suyun faydası yoktur.

12. içinde mineraller bulunan içme suyu, azda olsa iletkendir. Dolayısı ile, yüksek gerilim bulunan yerlerde , kısa mesafelerden, yoğun su ile müdahale edilmesi çok tehlikelidir.

13. içme suyu bazen içinde bulunabilecek fosfatlar veya asit karbonitten dolayı yeter­ince korunmamış boruların paslanmasına neden olabilir.



Köpük:

Köpük ; Basınçlı su + Deterjan + Hava karışımından mekanik olarak elde edilen , yağ veya sudan daha düşük yoğunlukta , düşey veya yatay yüzeylere yapışabilen, yanan sıvının üzerinde bir örtü meydana getirerek havanın içeri girmesini, patlayabilen gazların dışarı çıkmasını önleyen, bu özelliklerini uzun süre devam ettiren, küçük kabarcıklardan meydana gelen kararlı bir kütledir.



Köpük ; Sıvı madde yangınlarının en ideal söndürme maddesidir. Suya katılması gereken köpük konsantresinin ( Deterjan ) % olarak oranına karışım oranı denir. Bu oran genellikle % 1 - % 6 arasında değişmektedir. Köpük hacminin karışım miktarına, oranına 'Köpürme sayısı' denir.

Yanan bir sıvıya köpük uygulandığında ;

a. Köpük yanıcıyı kaplar,

b. Köpük yanıcıyı bastırır,

c. Köpük yanıcıyı ayırır,

d. Köpük yanıcıyı soğutur,



Köpük yanan maddeyi kapladığında hava ve ısı ile teması keser. Ortamda oksijen

olmadığından ısı yanan maddeye ulaşsa dahi yanma olmaz. Kaplama oksijeni safdışı

bırakır.

Köpük yanan maddeyi bastırır. Yanıcı sıvılar oda sıcaklığında dahi buharlaşabilirler.

Sıvının yüzeyinden yukarı doğru çıkan buhar ısı kaynağının yanan maddeye daha

kolay ulaşmasını sağlar. Yanan sıvıya uygulanan köpük sıvının tüm yüzeyine dağılarak

buharlaşmayı önler. Etrafa dağılan yanan sıvıya köpük püskürtülürse yanan maddeyi

bastıran köpük tutuşmayı önler. Bastırma yanıcıyı safdışı bırakır.

Köpük yanıcıyı ateşten ayırır. Yanan sıvının üzerine uygulanan köpük yanan maddenin

ısı kaynağı ile temasını keser. Ayırma yanıcıyı ve ısıyı saf dışı bırakır.

Köpük yanan maddeyi soğutur. Köpük temel olarak sudan oluştuğu için ulaştığı her

yanan maddenin en azından üst seviyelerinin sıcaklığının düşmesine neden olur. Yanan

maddenin soğumasını sağlayan köpük yangının sönmesine neden olur. Soğutma ısıyı

safdışı bırakır.

Köpüklerin çoğu, yüzey gerilimleri oldukça düşük deterjanlardan üretilirler. Köpük ısı ve alevle karşılaştığı zaman bozulabilir ve bileşimindeki su buharlaşır. Bu nedenle yanan yüzey üzer­ine kaybı telafi edecek yeterli miktarda köpük uygulanmalı ve söndürülen sıvı üzerinde bir köpük tabakası sürekli oluşturulmalıdır. Köpük mekanik veya fiziksel zorlamalar sonucunda kolayca özel­liğini yitirebilirler. Bazı kimyasallar ve sıvılar köpüğü süratle bozarlar. Bu nedenle köpük yanan mad­denin özelliklerine uygun olmalıdır.

DETERJAN TÜRLERİ;

Kullanım alanlarına ve yapılarına göre özel amaçla üretilmiş deterjan türleri vardır.

1. Proteinli Deterjan; Yüksek molekül ağırlığına sahip doğal protein polymerleridir. Doğal proteinli maddelerin hidrolize edilmesi ve bozulmayı, parçalanmayı önleyici katkıların ilave edilmesi ile elde edilir. Bunlar sadece düşük genleşmeli köpük üretimine elverişli olup uzun mesafeye atıla­bilen deterjanlardır.

% 3 ve % 6 oranlarında imal edilmektedirler. % 6 kullanım oranlı bir protein deterjanı demek 6 litre protein deterjanı 94 litre su ile hacimsel olarak karıştırılacak ve püskürtülecek demektir. Bunun için sistemde mevcut melanjörün ayarını 6'ya getirmek yeterlidir. Proteinli deterjanlar B sınıfı yangınlar içine giren benzin, mazot, gaz yağı, jet yakıtı, fuel-oil gibi akaryakıtlar ile hexane, naphta, ham petrol vb. yangınlarda kullanılırlar.



2. Sentetik Deterjan; Hidrokarbon sülfat esaslıdır. Çok maksatlı deterjanlar olup ağır, orta ve hafif köpük üretiminde kullanılırlar. Sentetik deterjanlar kuvvetli ıslatıcı güce sahiptirler. % 1,5 - %2,5 -%6 kullanım oranlı olarak üretilirler. Yüksek genleşmeli köpük üretimine sahip deter­janlardır.



Özelliklerinden dolayı, selüloz bünyeli malzemeler pamuk, ipiik, kumaş, kağıt ve odun gibi malzemeler bünyelerine suyu çok zor çekerler,dolayısıyla yanan bu malzemelere su işlemeden evvel sentetik deterjanlı köpük bir süre uygulanmalıdır. Böylece yanan bu malzemelerin suyu emme kabiliyeti arttırılmış olacaktır. Daha sonra su işlendiğinde tüm malzemelerin içine kadar su sirayet edecek ve soğutma gerçekleşmiş olacaktır.

Sentetik deterjanlar, yüksek genleşmeli köpük üretimine elverişli olması nedeniyle ulaşıl­ması mümkün olmayan bodrum katlara, yer altı depoları, maden ocakları vb. gibi yerlerin köpük ile doldurularak;

Soğutmak suretiyle,

Boğmak suretiyle,

Buharları seyreltmek suretiyle, oksijen konsantrasyonunu azaltarak söndürülmesini

mümkün kılarlar.



3. Fluoro Proteinli Deterjan; Proteinli deterjanın etkinliğini daha da arttırmak amacıyla bünyelerine yüzeysel aktiviteli fluoro karbon maddeler bağlamak suretiyle elde edilen deterjanlardır.

Düşük genleşmeli köpük üretimine elverişlidir. Etkinlikleri proteinli deterjandan daha fazladır. Söndürme süreleri daha kısadır. % 3 ve % 6 kullanım oranlarında imal edilirler. Uzak mesafeye atılabildiği gibi enjeksiyon sistemi ile de akaryakıt depolama tanklarının altından da verilebilirler.



4. Afff (AQUA FİLM FORMİNG FOAM) Deterjanı; Bu tip deterjanlar bünyelerinde yüksek konsantrasyonda fluoro karbon bulunduran sentetik deterjanlardır. Düşük ve orta genleşmeli köpük üretimine uygun olup bünyelerindeki fluoro karbon sayesinde yakıt yüzeyi ile köpük tabanı arasında sulu film tabakası oluşturarak köpüğün süratle yayılmasını sağlamak suretiyle ani ve kesin söndürme sağlarlar. Oluşan su film tabakası yanan yüzeyi soğutan ve yanıcı buharları geçirmeyen bir özelliğe sahiptir. Bu özellikleri sayesinde AFFF tip deterjandan elde edilen köpüklerin gaz geçirgenlik mukavemeti yüksektir. Söndürme güçleride yüksektir. % 1 - % 3 - % 6 kullanım oranlarında imal edilmektedirler. Alkoller hariç , bütün likit hidro karbonların söndürülmesinde etkindirler. Ayrıca ıslat­ma güçlerinin de yüksek olması sayesinde pamuk, kağıt, ahşap vb. A türü yangınlarında söndürülmesinde kullanılmasını mümkün kılar.



5. Alkol Tipi Deterjan; Su ile karışan ve genellikle çözücü olarak kullanılan polar sıvılar bu tip köpükleri parçalar, polar çözücülere örnek olarak alkol, aseton, asetat, akrilonitril yapıda ve bunların karışımı olan boya tinerleri gibi kimyasallar sayılabilir. Bu maddelerin yangınında alkol tipi deterjan kullanılır. Alkoi tipi deterjan protein esaslı olup, yakıt yüzeyi ile köpük örtüsü koruyucu bir film tabaka meydana getiren katkı maddesi ilavesi ile imal edilmektedir. Bu koruyucu tabaka sayesinde köpük kabarcıkları içerisindeki suyun polar solvent ile karışarak köpüğü bozması önlenir. Alkol tipi deterjanın kullanılması özel bir dikkat ister. Çünkü su ile karıştırıldıktan hemen sonra kullanılması gerekir. Bu tür deterjanların kullanım sıcaklıkları 2°C ile 50°C arasında değişir.
avatar
dogan aksut

Mesaj Sayısı : 68
Kayıt tarihi : 26/11/07

Kullanıcı profilini gör

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön


 
Bu forumun müsaadesi var:
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz